http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/issue/feed Primenjena psihologija 2020-05-31T17:54:36+00:00 Jasmina Pekić primenjena.psihologija@ff.uns.ac.rs Open Journal Systems http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2257 ODNOSI IZMEĐU BAZIČNIH EMOCIJA I ADAPTIVNE VREDNOSTI MODERIRANI SU POLOM KAO INTRINZIČKIM STANJEM 2020-05-31T17:54:36+00:00 Janko Međedović janko.medjedovic@fmk.edu.rs Boban Petrović janko.medjedovic@fmk.edu.rs <p>Jedan od ključnih problema ličnosti je postojanje inter-individualnih razlika u motivaciji, emocijama i ponašanju. Individualne razlike se mogu održavati u populacijama ukoliko su crte ličnosti povezane sa stanjima - uslovima koji utiču na posledice ponašanja koje su povezane sa adaptivnom vrednošću. U ovom radu testirali smo tu pretpostavku analizirajući pol ispitanika kao intrinzičko stanje. Ličnost je operacionalizovana preko bazičnih emocionalnih sistema: STRAH, BES, TUGA, POTRAGA, IGRA i BRIGA. Merili smo nekoliko indikatora koji su povezani sa adaptivnom vrednošću kao što su reproduktivni uspeh, rezidualna reproduktivna vrednost, tajming reprodukcije, početak seksualne aktivnosti i frekventnost kratkoročnog sparivanja. Podaci su prikupljeni na prigodnom uzorku iz zajednice dobijenom pomoću procesa "snežne grudve" (<em>N</em> = 635) a sam upitnik je zadavan online. Dobijene su predvidive polne razlike u izraženosti bazičnih emocija: muškarci su imali niže skorove na sistemima BRIGA, STRAH i TUGA. Nalazi su takođe pokazali da bazične emocije imaju adaptivnu ulogu u biološkom smislu (u smislu asocijacija između emocija i indikatora adaptivne vrednosti), ovo se pokazalo tačno pogotovo za emocije BRIGE i BESA. Na kraju, detektovano je pet interakcija koje su pokazale da se adaptivni benefiti emocionalnih sistema razlikuju za muškarce i žene na konceptualno očekivan način: za muškarce su visoko izražena IGRA i nisko izražen STRAH i TUGA imali pozitivne asocijacije sa sparivanjem i reprodukcijom; sa druge strane nisko izražen BES kod muškaraca je bio maladaptivan jer je bio pozitivno asociran sa planiranim i observiranim uzrastom prve reprodukcije. Rezultati istraživanja pokazali su da crte ličnosti operacionalizovane kao bazični emocionalni sistemi mogu pozitivno doprineti adaptivnoj vrednosti. Dobijeni nalazi proširuju razumevanje ljudske ličnosti kao ponašanja zavisnih od stanja i potvrđuju benefite primene modela iz animalne bihejvioralne ekologije u ljudskoj ekologiji ponašanja.</p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2258 UČINCI POPUSTLJIVOSTI RODITELJA NA DEPRESIVNOST ADOLESCENATA U ODNOSU NA POZITIVNO RODITELJSTVO I SPOL 2020-05-31T17:54:36+00:00 Ana Kurtović akurtovi@ffos.hr <p>Popustljivost roditelja podrazumijeva prenizak stupanj bihevioralne kontrole koje se najviše očituje u lakom popuštanju na djetetove zahtjeve, molbe, nagovaranja ili protivljenja zahtjevima, kao i višu razinu autonomije i slobode. Istraživanja učinaka roditeljske popustljivosti nisu jednoznačna i postoje istraživanja koja sugeriraju da popustljivost roditelja može imati pozitivne i negativne učinke u ovisnosti o tome koristi li se u kombinaciji s pozivnim roditeljstvom (emocionalna toplina i prihvaćanje, vodstvo i nadzor) ili negativnim roditeljstvom (odbacivanje, grubo kažnjavanje i psihološka kontrola). Cilj rada bio je provjeriti učinke popustljivosti roditelja na depresivnost adolescenata u ovisnosti o razinama negativnog i pozitivnog roditeljstva, pri čemu je uzet u obzir spol roditelja i djeteta. U istraživanju je sudjelovalo 482 učenika svih razreda srednje škole, od čega 58.09% djevojaka. Sudionici su ispunili Upitnik roditeljskih postupaka zasebno za majku i oca, te Skalu depresivnosti za djecu. Rezultati testiranja učinaka interakcija popustljivosti s negativnim, odnosno pozitivnim roditeljstvom majke i oca pokazali su da pozitivno roditeljstvo moderira učinke popustljivosti na depresivnost, ali samo kod mladića, dok kod djevojaka popustljivost samostalno niti u interakciji s pozitivnim ili negativnim roditeljstvom nema značajnih učinaka. Naime, pokazalo se da, ako roditelji ispoljavaju pozitivno roditeljstvo u niskom stupnju, popustljivost nema značajnih učinaka, ali kod srednjih i visokih razina pozivnog roditeljstva, viša popustljivost roditelja ima značajne pozitivne učinke na depresivnost mladića. Rezultati sugeriraju da popustljivost umanjuje zaštitne učinke pozitivnog roditeljstva majke i oca, barem kod mladića. Rezultati, također, sugeriraju da je, za zaštitu mentalnog zdravlja mladih, korisno usmjeriti napore prema edukaciji i savjetovanju roditelja radi sprječavanja nepovoljnih učinaka njihove popustljivosti.</p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2259 DIMENZIJE AFEKTIVNOG VEZIVANJA I OSOBINE LIČNOSTI KAO KORELATI KVALITETA BLISKIH ODNOSA 2020-05-31T17:54:35+00:00 Nikolina Kuruzović nikolinakuruzovic@gmail.com Vladimir Mihić mihic@ff.uns.ac.rs <p>Istraživanjem se razmatrao značaj personalnih korelata kvaliteta bliskih odnosa u odraslom dobu. Postavilo se pitanje u kojoj meri osobine ličnosti i afektivna vezanost doprinose njihovom kvalitetu. Istraživanje je realizovano 2015. godine u Novom Sadu na uzorku od 400 ispitanika oba pola, uzrasta od 19 do 51 godine, putem mernih instrumenata: Inventar mreže socijalnih odnosa, Velikih pet plus dva, Upitnik za procenu afektivne vezanosti. Modeli hijerarhijske regresije za kvalitet bliskih odnosa (<em>p </em>&lt; .01) ukazuju na značajnost pojedinih osobina ličnosti i dimenzija afektivne vezanosti. U najslabijem slučaju, pretpostavljeni model objašnjava 5% varijanse kvaliteta odnosa sa ocem. Osobina ekstraverzija je značajni korelat većine bliskih odnosa (najniža prediktorska snaga za odnos sa ocem i partnerom β = .13). Slede ju negativna valenca i savesnost, dok se afektivna vezanost pokazuje značajnom u slučaju odnosa sa braćom/sestrama. Različiti korelati ličnosti i afektivne vezanosti se pokazuju značajni za različite bliske odnose što je protumačeno razlikama po pitanju mehanizama funkcionisanja bliskih odnosa i njihove uloge i funkcija u životu pojedinaca.</p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2260 REVIDIRANI UPITNIK PERCEPCIJE BOLESTI – PROVJERA MJERNIH KARAKTERISTIKA LJESTVICE ATRIBUCIJA UZROKA BOLESTI 2020-05-31T17:54:34+00:00 Alessandra Pokrajac-Bulian pokrajac@ffri.hr Miljana Kukić pokrajac@ffri.hr Tamara Mohorić pokrajac@ffri.hr <p><strong></strong></p> <p>Percepcija bolesti izravno utječe na ponašanja, strategije suočavanja i emocionalne odgovore na bolest, kao i na tijek tjelesnog i psihičkog oporavka nakon što se bolest već pojavila. Cilj je provedenog istraživanja bio provjeriti konstruktnu i kriterijsku valjanost Ljestvice atribucije uzroka bolesti<em>, </em>koja ispituje kojim sve čimbenicima osobe atribuiraju uzroke svoje bolesti. Eksploratornom faktorskom analizom, provedenom na rezultatima osoba oboljelih od šećerne bolesti tipa 2 (<em>N</em> = 88), izdvajaju se tri moguće skupine čimbenika kojima osobe pripisuju nastanak svoje bolesti. Taj je model, uz originalu strukturu koju predlažu autori, zatim testiran konfirmatornom faktorskom analizom, na uzorku osoba oboljelih od kardiovaskularnih bolesti (<em>N</em> = 177). Model s tri povezana faktora i manjim brojem čestica imao je najbolje indekse pristajanja, u usporedbi s preostalim modelima. Također, ti su faktori bili u značajnoj umjerenoj korelaciji s mjerama anksioznosti i depresivnosti, što govori u prilog kriterijske valjanosti ljestvice. Iako se prema originalnoj strukturi upitnika (IPQ-R) razlikuju četiri moguće skupine uzroka bolesti, naši rezultati pokazuju da je na hrvatskom uzorku primjerenija tro-faktorska struktura. Mogući uzroci bolesti tako se grupiraju u psihološke čimbenike, nekontrolabilne čimbenike te opće čimbenike rizika. Dobivene podljestvice imaju zadovoljavajuće statističke pokazatelje, uz nešto nižu pouzdanost tipa unutarnje konzistencije.</p> <p></p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2261 RELACIJE AGENSNOG I KOMUNALNOG NARCIZMA SA SAMOEFIKASNOŠĆU U RAZLIČITIM ŽIVOTNIM DOMENIMA 2020-05-31T17:54:33+00:00 Nevena Radojević bojana.dinic@ff.uns.ac.rs Bojana Dinić bojana.dinic@ff.uns.ac.rs <p>Narcizam predstavlja multidimenzionalni konstrukt, a prema jednoj od novijih konceptualizacija koja se oslanja na model delotvornosti-zajedništva, mogu se izdvojiti dve dimenzije grandioznog narcizma - agensni i komunalni. Agensni narcizam se ispoljava kroz veličanje sopstvenog postignuća i kompetencija, a komunalni kroz isticanje empatije i činjenje dobrih dela za druge i čovečanstvo, te se može pretpostaviti da će ova dva aspekta narcizma pokazati različiti obrazac veza sa samoefikasnošću u različitim životnim sferama. Cilј ovog istraživanja je ispitivanje tipologije narcizma na osnovu orijentacije na delotvornost i zajedništvo, te poređenje dimenzionalog i tipološkog pristupa u ispitivanju relacija narcizma sa doživljajem samoefikasnosti u različitim životnim domenima (socijalnom, emocionalnom i radnom). Rezultati analize latentnih profila pokazuju da se na osnovu mera agensnog i komunalnog narcizma mogu izdvojiti četiri tipa: visok narcizam, agensni narcizam, komunalni narcizam i nizak narcizam. Dalje, rezultati pokazuju da se tipovi visokog i agensnog narcizma međusobno ne razlikuju u svim domenima samoefikasnosti, te da na njima ostvaruju više skorove. S druge strane, tipovi komunalnog i niskog narcizma se međusobno ne razlikuju u radnoj i socijalnoj samoefikasnosti, dok više skorove u emocionalnoj samoefikasnosti ostvaruje komunalni tip. Agensni tip karakteriše viša radna i socijalna samoefikasnost u odnosu na komunalni, dok razlike u emocionalnoj samoefikasnosti nisu značajne. Poređenje dimenzionalnog i tipološkog pristupa je pokazalo da tipovi imaju inkrementalnu prediktivnu moć u odnosu na dimenzije u objašnjenju socijalne i radne samoefikasnosti, ali ne i emocionalne.</p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2262 AMBIVALENCIJA U KREATIVNOJ PRODUKCIJI STUDENATA UMETNOSTI 2020-05-31T17:54:33+00:00 Irena J. Ristić ir.ristic@gmail.com Miloš Milošević ir.ristic@gmail.com <p>Savremeni autori produbljuju uvide o kreativnom procesu ispitujući homospacijalno mišljenje zasnovano na ukrštanju udaljenih asocijacija koje su suprotstavljene u razvoju novih ideja. Upitno je da li se ukrštanje zasniva isključivo na pretpostavkama semiotičke raznorodnosti, ili pak emocije imaju izvesnu ulogu u povezivanju različitih asocijacija. Cilj ovog istraživanja je ispitati razlike između sadržaja koji izazivaju kongruentne i nekongruentne emocionalne doživljaje u pogledu njihovog delovanja na kreativnu produkciju. Stepen kongruentnosti emocionalnog doživljaja kontrolisan je na dimenzijama valence i pobuđenosti. U eksperimentu su učestvovali studenti dramskih umetnosti (<em>N</em> = 32), a za vizuelnu stimulaciju&nbsp;korišćena je IAPS baza (International Affective Picture System): Ukrštanjem 32 fotografije napravljeno je 56 superponiranih vizuelnih kompozicija u kojima su vrednosti valence i pobuđenosti sistematski varirane, tako da se uzorak sastojao od kompozicija&nbsp; izrazitog, umerenog i odsutnog kontrasta kako na dimenziji valence tako i pobuđenosti, kao i kompozicija koje su u potpunosti neutralne jer imaju srednje vrednosti na obe dimenzije. Nakon izlaganja od studenata je traženo da za svaku kompoziciju smisle kreativan naslov, dok je kreativnost merena pomoću koeficijenata zasnovanih na proceni originalnosti i intencionalnosti odgovora. Analizom varijanse potvrđen je efekat kontrasta na dimenziji valence, ali ne i pobuđenosti. Kontrast valence pozitivno je koreliran sa kreativnošću i može biti njen prediktor. Rezultati proširuju uvide o homospacijalnom mišljenja i delimično mogu biti objašnjeni psihodinamskim konceptom reparacije, potvrđujući pritom značajnu ulogu ambivalencije u generativnim procesima.</p> 2020-06-01T13:35:07+00:00 ##submission.copyrightStatement##