http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/issue/feed Primenjena psihologija 2020-08-09T19:46:15+00:00 Jasmina Pekić primenjena.psihologija@ff.uns.ac.rs Open Journal Systems http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2271 POL, SOCIOSEKSUALNA ORIJENTACIJA I OSOBINE LIČNOSTI KAO PREDIKTORI STAVOVA PREMA SEKSU 2020-08-09T19:46:15+00:00 Aleksandra Trogrlić milanoljaca@ff.uns.ac.rs Milan Oljača milanoljaca@ff.uns.ac.rs Dušanka Mitrović milanoljaca@ff.uns.ac.rs Ninoslava Marčeta milanoljaca@ff.uns.ac.rs <p>Osnovni cilj ovog istraživanja bio je ispitati relacije između pola, osobina ličnosti i bihejvioralne komponente socioseksualne orijentacije s jedne strane, i četiri dimenzije stavova prema seksualnom ponašanju s druge strane. Ispitanici koji su učestvovali u ovom istraživanju (<em>N</em> = 266, 62,4% žena, starosti između 18 i 53 godine, <em>M</em> = 24,7, <em>SD</em> = 4,67) popunili su upitnike namenjene samoproceni socioseksualne orijentacije (SOI), stavova prema seksu (BSAS) i bazičnih osobina ličnosti (Velikih pet plus dva - kratka verzija; VP + 2). Rezultati ukazuju na vrlo skroman doprinos pola pri predviđanju stavova prema seksu, koji su na adekvatniji način objašnjeni socioseksualnošću. Pokazani su mali doprinosi otvorenosti predikciji instrumentalnosti, ekstraverzije predikciji bliskosti i neuroticizma predikciji permisivnosti, dok socioseksualna orijentacija predviđa sve pomenute dimenzije stavova prema seksu. Rezultati ovog istraživanja takođe ukazuju da je instrumentalni odnos prema seksu povezan sa efektom interakcije između neuroticizma i pola, kao i pozitivne valence i pola. U oba slučaja relacija je pozitivna kod muškaraca, a negativna kod žena.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2272 SOCIJALNA PODRŠKA I STRES POVODOM NEPLODNOSTI : ZNAČAJNOST RAZLIČITIH IZVORA PODRŠKE 2020-08-09T19:46:14+00:00 Jovana Jestrović jovannajestrovic@gmail.com Ivana Mihić imihic@ff.uns.ac.rs <p>Rezultati ranije sprovođenih istraživanja ukazuju na značaj socijalne podrške za kvalitet života pojedinca. Socijalna podrška izdvaja se kao jedan od najvažnijih protektivnih faktora u procesu suočavanja sa brojnim životnim krizama, od kojih je jedna i neplodnost. U cilju ispitivanja značajnosti dobijene socijalne podrške od strane prijatelja, porodice i značajne osobe u percepciji stresa povodom neplodnosti, ispitano je 312 žena, starosti od 21 do 48 godina, koje se suočavaju sa neplodnošću. Na ispitanicama je primenjena Multidimenzionalna skala percipirane socijalne podrške i Upitnik problema sa plodnošću. Ispitanice socijalnu podršku koju primaju od najbližijih procenjuju veoma zastupljenom, pri čemu se pokazalo da ispitanice najviše zastupljenom procenjuju podršku od značajne osobe, zatim porodice i na kraju prijatelja. Uzimajući u obzir dužinu suočavanja sa problemom, odnosno grupu u kojoj se ispitanice nalaze, dobijene su značajne razlike u percepciji podrške od strane porodice i prijatelja, ali ne i partnera. Nadalje, bez obrzira na najveću zastupljenost podrške od strane partnera, primenom regresione analize dobijeno je da smanjenju percipiranog stresa povodom neplodnosti u značajnoj meri doprinose podrška od strane prijatelja i porodice, dok se ova vrsta podrške od strane značajne osobe nije pokazala značajnim prediktorom, izuzev u domenu stresa koji se odnosi na partnerski odnos. Dobijeni nalazi ukazuju na značaj edukovanja šire populacije o problemu neplodnosti i načinima pružanja podrške ovim parovima, kao i rad sa pojedincima i parovima na razvijanju strategija za traženje podrške od bliskih ljudi.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2273 POLNE RAZLIKE U PREFERENCIJAMA PREMA OSOBINAMA IDEALNOG PARTNERA I ULOGA AFEKTIVNE VEZANOSTI 2020-08-09T19:46:14+00:00 Dejan Kantar dejan.kantar@ff.unibl.org Marija Zotović zotovic@ff.uns.ac.rs Siniša Subotić dejan.kantar@ff.unibl.org <p>Prvi cilj ovog istraživanja jeste ispitati koje psihološke karakteristike idealnog partnera vrednuju ženske i muške osobe u ranoj odrasloj dobi. Drugi cilj jeste utvrditi mogu li se potencijalne razlike u preferencijama prema osobinama idealnog partnera predvidjeti na osnovu izraženosti dimenzija afektivne vezanosti: anksioznosti i izbjegavanja. Prigodan uzorak čini 279 heteroseksualnih studenata (51.6% djevojaka), prosječnog uzrasta 20.33 godine. Ispitanici su popunili Modifikovanu skalu iskustava u bliskim odnosima (SM-ECR-R) te BSRI inventar polne uloge, koji je korišćen kao mjera poželjnih partnerskih osobina. Rezultati pokazuju da su djevojke i mladići uglavnom usaglašeni u pogledu stepena poželjnosti većine osobina idealnog partnera. Kao poželjne birane su i ekspresivne i instrumentalne osobine, s tim da je uočena snažnija preferencija prema prvim. I djevojke i mladići poželjnijim idealnim partnerima smatraju emotivno ekspresivnije osobe, s tim da djevojke svoje idealne partnere opisuju preko viših vrijednosti i na mjerama socijalne dominacije i na mjerama emotivne ekspresivnosti. Razmatranjem individualnih razlika preko dimenzija afektivnog vezivanja utvrđeno je da višu preferenciju prema socijalnoj dominaciji predviđaju niže izbjegavanje i niža anksioznost, dok višu preferenciju prema emotivnoj ekspresivnosti predviđaju niže izbjegavanje i viša anksioznost. Ovim je potvrđeno da teorija afektivnog vezivanja predstavlja koristan koncept u objašnjenju preferencija prema osobinama idealnog partnera, pri čemu je intenzitet predikcije osjetno veći u slučaju emotivne ekspresivnosti nego socijalne dominacije.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2274 KONSTRUISANJE POMIRENJA – LAIČKE DEFINICIJE U BOSNI I HERCEGOVINI: KVALITATIVNI PRISTUP 2020-08-09T19:46:13+00:00 Tijana Karić tijana.karic@iksi.ac.rs Vladimir Mihić mihic@ff.uns.ac.rs <p>Definisanje međugrupnog pomirenja nakon konflikta je u socijalnoj psihologiji i dalje neadekvatno. Definicije pomirenja zavisi od toga ko tu definiciju daje, te su tako u skladu s tim različiti autori istraživali različite aspekte ovog procesa, vodeći se različitim pojmovima. Mnoge date definicije potpadaju pod konceptualno rastezanje te zapravo ne doprinose razjašnjenju toga šta pomirenje nije, a šta jeste. U ovom radu predstavljeni su rezultati kvalitativnog istraživanja koje je sprovedeno u Bosni i Hercegovini, a koje se tiče upravo toga kako različite etničke grupe konstruišu, odnosno definišu pomirenje. U BiH su 25 godina nakon završetka oružanih konflikata i dalje prisutne etničke podele, koje su institucionalizovane, i kao takve utiču na međugrupne odnose i na svakodnevnu realnost stanovnika. Od potpisivanja Dejtonskog sporazuma 1995, u ovoj zemlji je primenjen veliki broj intervencija radi postizanja pomirenja; međutim, izgleda kao da je njihov efekat neznatan, a mi smatramo da je jedan od važnih faktora to što nije jasno definisano na šta se konkretno cilja. Uključivanje laika u istraživanja o međugrupnom pomirenju je prilično recentna pojava, te su istraživanja sa ovakvim uzorcima veoma malobrojna. Zbog svega navedenog, glavno istraživačko pitanje je kako Bošnjaci i Srbi definišu pomirenje i da li smatraju da je postignuto. U ovoj studiji rezultati su prikupljeni metodom fokus grupa, u kojima je učestvovalo 56 Srba i Bošnjaka iz Sarajeva i Banjaluke, u osam fokus grupa. Grupe su bile etnički homogene i voditelji su bili iste etničke pozadine kao i učesnici. Učesnici su regrutovani putem saradnje sa fakultetima i drugim organizacijama u pomenutim gradovima. U ovom radu predstavljeni su rezultati odgovora na pitanja o samom definisanju pomirenja između Bošnjaka i Srba u BiH, kao i da li smatraju da je to pomirenje postignuto. Analiza podataka vršena je u MAXQDA softveru. Rezultati su pokazali da nešto više od dve trećine učesnika iz obe grupe smatraju da pomirenje u BiH nije postignuto. Kada je u pitanju definisanje pomirenja, postoje delovi definicije koji se preklapaju, odnosno javljaju u obe grupe. Ovi segmenti najpre se tiču priznavanja i prihvatanja pripadnika druge grupe bez obzira na njihovu grupnu pripadnost, tj. religiju, ime, etničku pripadnost. Takođe, obe grupe smatraju da je značajan deo pomirenja normalan život, odnosno ostvarivanje i održavanje kontakata, provođenje vreme i svakodnevna razmena informacija između grupa. Određen procenat odgovora o definiciji pomirenja potpada pod kategoriju individualnog pristupa, odnosno potrebe da ljudi najpre rade na sebi i svom razvoju kako bi mogli da pristupe pomirenju sa drugima. Takođe, u obe grupe se navodi značaj pomirenja na političkom nivou. Kada su u pitanju razlike između Bošnjaka i Srba, predstavljene su kategorije koje se javljaju u najvećoj meri ekskluzivno samo kod jedne grupe. Za Bošnjake, značaj deo definicije čine ekonomska stabilnost, koegzistencija, odnosno suživot, ali i niz kategorija koje se tiču suočavanja sa prošlošću, prihvatanja zlodela koje je grupa učinila, kažnjavanje ratnih zločinaca i priznavanje žrtava. Takođe, kod njih se javljaju kategorije koje se tiču okretanja ka budućnosti i postavljanje zajedničkih ciljeva, od kojih kao jedan navode unitarnu Bosnu i Hercegovinu. Srbi, sa druge strane, češće definišu pomirenje kao saradnju, poštovanje, izgradnju novih veza sa drugom grupom i razumevanje. Srbi takođe govore i o odnosu između uloga žrtve i zločinca, odnosno kao bitan segment pomirenja vide uklanjanje ekskluzivne uloge zločinca koja im je pripisana. Dobijeni rezultati su diskutovani u svetlu procesa koji su i ranije u literaturi dovođeni u vezu sa pomirenjem, ali i u skladu sa kontekstualnim specifičnostima BiH. Neke od navedenih kategorija javljale su se u ranijim istraživanjima, npr. izgradnja međugrupnog poverenja i suočavanje sa prošlošću. Međutim, ono što je značajno i što je pokazano ovim istraživanjem jeste da postoji jedan deo varijanse pomirenja koji kao važan definišu obe grupe, ali i jedan deo koji je grupno-specifičan, odnosno postoje bitne razlike u definisanju između Bošnjaka i Srba. Smatramo da je moguće da intervencije koje su do sada primenjene u BiH nisu uzele u obzir ove međugrupne razlike, te su ciljale neadekvatne procese kod obe grupe.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2275 VARANJE U AKADEMSKOM OKRUŽENJU - ULOGA MRAČNIH OSOBINA LIČNOSTI, STAVOVA O VARANJU I MORALNOG RASUĐIVANJA 2020-08-09T19:46:12+00:00 Ivana Jambrešić ababic@ffos.hr Jasmina Tomašić Humer ababic@ffos.hr Ana Babić Čikeš ababic@ffos.hr <p>Cilj ovog istraživanja bio je ispitati doprinos mračnih osobina ličnosti, moralnog rasuđivanja i stavova prema varanju čestini varanja u akademskom okruženju. U istraživanju su sudjelovali studenti tri fakulteta u Osijeku (<em>N</em> = 331). Korišteni su Test moralnog rasuđivanja, Kratka skala mračne trijade, Upitnik sadističkih tendencija, te modificirana Skala varanja u školi. Utvrđene su rodne razlike u iskazanoj čestini lakših oblika varanja, pri čemu su muškarci bili skloniji ovoj vrsti varanja. Značajnim prediktorima lakših oblika varanja pokazali su se psihopatija i pozitivni stavovi prema lakšim oblicima varanja, a značajnim prediktorima težih oblika varanja vrsta fakulteta, sadizam te stavovi prema težim oblicima varanja. Stavovi prema lakšim, odnosno težim oblicima varanja pokazali su se najsnažnijim prediktorima i lakših i težih oblika varanja u akademskom okruženju.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## http://primenjena.psihologija.ff.uns.ac.rs/index.php/pp/article/view/2276 KOMPLEKSNOST I INKLUZIVNOST SOCIJALNOG IDENTITETA KAO POSREDNICI UTICAJA SOCIJALNE NORME NA ODNOS PREMA NEPRIPADNIČKIM GRUPAMA 2020-08-09T19:46:12+00:00 Ana Đorđević ana.djordjevic@instifdt.bg.ac.rs <p>U ovoj studiji ispitivali smo prediktivnu moć kompleksnosti i inkluzivnosti socijalnog identiteta u odnosu na stavove prema nepripadničkim grupama, uticaj socijalne norme na kompleksnost i inkluzivnost identiteta, kao i medijatorsku ulogu kompleksnosti i inkluzivnosti u odnosu između socijalne norme i stavova prema drugim grupama. Kompleksnost socijalnog identiteta referiše na subjektivni doživljaj preklapanja sopstvenih grupa, dok inkluzivnost predstavlja meru identifikacije sa ljudima na osnovu socijalnih identiteta. Korišćene su nacionalna (građani Srbije/građani Hrvatske), etnička (Srbi/Hrvati) i religijska grupa (pravoslavci/katolici). Uzorak je činilo 153 ljudi (36% muškaraca) prosečnog uzrasta 26 godina. Rezultati pokazuju da je inkluzivnost, ali ne i kompleksnost, snažan prediktor prihvatanja pripadnika drugih grupa, merenog preko termometra osećanja i skale socijalne distance. U eksperimentalnoj fazi studije, pokušali smo da ispitanicima sa manjom spremnošću za prihvatanje pripadnika drugih grupa (<em>N</em> = 40) prezentovanjem grupne norme promenimo stavove i ispitamo da li u tome posreduje promena u doživljaju granica svojih socijalnih identiteta (kompleksnost i inkluzivnost). Izlaganje deskriptivnoj grupnoj normi, datoj u vidu fiktivnog izveštaja sa naučnog istraživanja, dovelo je do većeg prihvatanja tuđih grupa, ali i neočekivano smanjilo kompleksnost socijalnog identiteta. Moguće je da je način na koji smo plasirali informaciju o grupnoj normi narušio osećaj jedinstvenosti grupe ispitanika, te su oni pribegavali jednostavnijim strukturama identiteta. Predložili smo da se u budućim istraživanjima koriste intervencije koje bi specifičnije ciljale na promene u identitetskoj kompleksnosti i inkluzivnosti, kao i da se porede iste intervencije na različitim grupama.</p> 2020-07-09T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement##